Piramitlerin Ötesinde: Mısır’da İslam Sanatı ve Geleneği

Piramitlerin Ötesinde: Mısır’da İslam Sanatı ve Geleneği
Mısır denildiğinde çoğu zaman aklımıza sadece piramitler gelir. Oysa bu kadim coğrafyayı yalnızca Giza Piramitleri üzerinden okumak, binlerce yıllık bir mirasa sahip olan İslam kültürü ve medeniyetini görmezden gelmek olur. Mısır’a İslam medeniyeti açısından bakıldığında, derinliği, zenginliği ve müşahhas örnekleri ile insana farklı ufuklar açar.
Kahire başta olmak üzere ülkenin dört bir tarafı Fatımi, Eyyubi, Memlük ve Osmanlı İmparatorluğu dönemi izlerini taşıyan eşsiz eserlerle doludur. Bu eserler yalnızca birer mimari unsur değil; aynı zamanda zarif bir estetik anlayışın, mühendisliğin ve kültürel sürekliliğin alametifarikalarıdır.
Bu mirasın en çarpıcı örneklerinden biri, tüm ihtişamıyla Kahire siluetine hâkim ve müstahkem bir mevkide duran Kavalalı Mehmet Ali Paşa Camii’dir. Bunun yanında Sultan Hasan Camii ile beraber erken İslam döneminin önemli yapılarından Amr ibn el-As Camii, ilim geleneğinin kalbi sayılan El-Ezher Camii ve mimari sadeliğiyle öne çıkan Tolunoğlu Ahmet Camii bu zenginliğin sadece birkaç müşahhas örneğidir.
Mısır’ın İslam mirası yalnızca mimariyle sınırlı değildir. İslam Sanatları Müzesi (Kahire), taş ve ahşap işçiliğinden nadir el yazmalarına kadar uzanan geniş koleksiyonuyla İslam sanatları ve geleneğinin en özgün eserlerini gözler önüne serer. Yine İmam Şafii Türbesi, hem manevi hem de sanatsal açıdan önemli bir duraktır.Kalemişi tezyinatı ile Memlük dönemi, İslam sanatlarının zirve noktalarından biri olarak kabul edilir. Bu dönemde yine mermer ve ahşap işçiliği, ince oyma teknikleriyle adeta bir dantel zarafetine ulaşmıştır. Aynı şekilde kurulan hat mektepleri marifetiyle hat sanatı da Mısır’da güçlü bir gelenek oluşturmuş; Ali el-Mısrî, Yusuf Efendi el-Mısrî ve Muhammed Nuru el-Mısrî gibi önemli isimler bu alanda iz bırakmıştır. Kurulan hat mektepleri, yalnızca estetik üretim merkezleri değil, aynı zamanda kültürel sürekliliğin ve gelenekli sanatların taşıyıcıları olmuştur.
Bugün Mısır’a bakarken, onu yalnızca antik dünyanın bir kalıntısı olarak görmek büyük bir eksikliktir. Mısır, İslam sanatları ve medeniyeti açısından yaşayan canlı bir hafızadır. Her bir cami, her bir kitabe, her bir oyma motif; geçmişten bugüne uzanan derin bir anlatının parçasıdır.